Sağlık Yuvası

A. Kadında tüplerin bağlanması (tüp ligasyonu):

Artık  çocuk istemeyen çiftlerde uygulanır. Kadının yumurtalık kanallarının (tüplerinin) operasyonla bağlanmasıdır. Tüpler bağlandığı için yumurta sperm ile karşılaşamaz ve döllenme engellenmiş olur. Kadının ve eşinin onayı ile gebelik riski olmayan bir dönemde yapılır. Çok etkilidir. Cinsel hayatta değişiklik olmaz. Tekrar tüp devamlılığının sağlanması işlemlerinde başarı şansı %50-75 civarındadır.

 

B. Erkekte kanalların bağlanması (vazektomi):

Artık çocuk istemeyen erkeklerde erkek tohum (sperm) kanallarının bağlanmasıdır. Geri dönüştürülebilmesi olası ise de zaman aralığı uzadıkça sonuç kötüleşir.

Korunmasız cinsel ilişkiyi (koitusu) takiben alınacak önlemlerdir. Gebeliği önleyici etki yumurtlamanın kesintiye uğratılması veya geciktirilmesi yada döllenmeye engel olma şeklindedir.

1.  Östrojenler ilk 72 saat içinde yüksek dozda alınırsa gebeliği önler. Mide bulantısı ve kusma yapar.

2. Koitustan (cinsel ilişki) 12 saat ve 24 saat sonra 0.2 mg etinil estradiol (EE) + 2 mg levonorgestrel uygulanabilir. Bunda da bulantı kusma çok olur.

3. Koitustan 12 ve 24 saat sonra tek başına 0.75 mg levonorgestrel alınmasıdır. Yan etkisi yoktur.

4. Koitusu takiben 72 saat içinde bakırlı veya hormonlu RIA nın takılmasıdır. Gebeliği önlemede en etkili yöntemdir.

5. Acil kontrasepsiyon için Danazol de kullanılabilir. Yan etkileri fazladır.

6. Bir antiprogesteron olan mifepriston (RU486) da çok etkilidir ve belirgin bir yan etkisi yoktur.

Gelişmiş ülkelerde en fazla tercih edilen doğum kontrol yöntemidir.

Genel Özellikler 

·  Her gün düzenli alınması gerekir.

·  Kadında  yumurtlama ve döllenmeyi engeller.

·  Doğru kullanıldığında çok etkilidir.

·  Adetin ilk beş günü içinde, tercihen ilk günü alınmaya başlanmalıdır.

·  Adet öncesi stresi ve adet sancılarını önler.

·  Rahim ve yumurtalık kanserlerine karşı koruyucudur.

·  Adet kanamalarının miktarını azalttığından bu nedenle oluşabilecek kansızlığa karşı koruyucu etkileri vardır.

·  Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan (HIV/AIDS, hepatit-B, frengi, bel soğukluğu, klamidya gibi) korumaz.

 

1. Hap

·  Kadında doğal olarak bulunan kadınlık hormonlarından ikisini  (östrojen ve progesteron) içerir.

·  35 yaş ve üstünde olup, sigara içen kadınlar hapla korunacaksa sigarayı bırakmalıdır.

·  Anne sütünün miktarını azalttığı ve yapısını değiştirdiği için emzirirken kullanılmaz.

2. Mini Hap

·  Kadında doğal olarak bulunan kadınlık hormonlarından yalnızca birini (progesteron) içerir.

·  Anne sütünü etkilemediği için emziren kadınlar da kullanabilir.

3. Enjektabl Kontraseptifler (Depo Provera):

   A. Aylık İğne: Düzenli olarak ayda bir kez, kas içine enjeksiyonla uygulanır. Kadında doğal olarak bulunan kadınlık hormonlarından ikisini  (östrojen ve progesteron) içerir. Doğru kullanıldığında çok etkilidir. Adetin ilk yedi günü içinde tercihen ilk günü uygulanır. Anne sütünün miktarını azalttığı ve yapısını değiştirdiği için emzirirken kullanılmaz.

  B. Üç aylık iğne: Progesterob (MPA) içerirler. Tek bir 150mg doz yumurtlamayı 14 hafta veya daha fazla baskılar. Bu nedenle her 3 ayda bir i.m. (kas içi) uygulanır. Etki mekanızması LH tetiğini baskılayarak ovulasyonu engeller, servikal mukusu koyulaştırarak tıkaç oluşturur ve sperm geçirgenliğini engeller.

 Bu yöntem hormonal yöntemler içinde etkinliği en yüksek olan yöntemdir ve nerdeyse sterilizasyona denktir.

 4. Cilt altı implantları (implanon): 68 mg etonogestrel içeren 40 mm uzunluğunda ve 2mm kalınlığında bir adet kapsülden oluşur. Bu kapsül üst kol iç yüzüne yerleştirilir ve 3 yıl korunma sağlar. Düzensiz kanama ve baş ağrısı yöntemin bırakılmasındaki en sık nedenlerdir.

Rahim içi araç (ria); aile planlaması yöntemleri arasında dünyada en cok kullanılan geri dönüşümlü doÄŸum kontrol yöntemidir. Halk arasında spiral olarak tabir edilir. Ria’nın en önemli özelliklerinden biri uzun süreli geri dönebilir yöntemler arasında en düşük maliyetli olmasıdır. Dünya da yaklaşık olarak 110 milyon kadının istenmeyen gebelikten korunmak için ria’yı tercih ettiÄŸi tahmin edilmektedir. Ria coÄŸrafi olarak kullanımı çok farklılıklar gösteren bir doÄŸum kontrol yöntemidir. ÖrneÄŸin Çin’de her 3 kadından 1′i ria’yı tercih ederken Avrupa’da kullanım oranı yalnızca % 7 dir.

Günümüzde Dünya SaÄŸlık Örgütü (WHO), Amerikan Tıp BirliÄŸi (AMA) ve Amerikan Jinekolog ve Obstetrisyenler BirliÄŸi (ACOG) RÄ°A’yı en güvenli ve etkili doÄŸum kontrol yöntemlerinden biri olarak kabul etmektedir.

Temel etki mekanizması endometrial kavitede (rahim içinde) implantasyonu engelleyecek şekilde enflamasyona yol açmaktır. Döllenmeyi de önler. Çıkartıldığında hemen gebe kalınabilir. İlk aylarda lekelenme, adet miktarında artma veya adet süresinde uzamaya, adet sancısına neden olabilir. Anne sütünü etkilemediği için emziren kadınlar da kullanabilir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan (HIV/AIDS, hepatit-B, frengi, bel soğukluğu, klamidya gibi) korumaz.Kurallarına göre uygulandığında enfeksiyona neden olmaz.

Rahim içine yerleştirilen küçük plastik bir araçtır. Bakır ve hormon içeren tipleri vardır.

Bakırlı RIA: Bu RIA nın kollarında ve gövdesinde bakır bulunur. Salınan bakır iyonları sperm motilitesini azaltır ve spermin akrozomal reaksiyonunau engeller. Kontraseptif (gebeliği önleyici) etkinliği 10 yıla kadar devam eder.

Hormonlu RIA (mirena): Günde 20mikrogr levonorgestrel salgılar ve etkinliği 5 yıl sürer. Etki mekanizması olarak,servikal mukus koyu, vizköz hale gelir ve sperme geçirgenliğini kaybeder. Dış gebeliğe karşı koruması, mens kanamasını ve ağrıyı azaltması diğer faydalarıdır.

 

RIA komplikasyonları:

1.Uterin perforasyon (rahim yırtılması)

2.PID (pelvik inflamatuar hastalık)

3.İnfertilite(kısırlık)

4.Ektopik gebelik (Dış gebelik)

RIA nın kullanılmaması gereken durumlar (kesin kontrendikasyonları)

1.Gebelik

2.Akut PID

3.PID öyküsü

4.Tanı konmamıs rahim  kanaması

5.Konjenital (doÄŸumsal) uterin (rahim) anomalileri

6.Uterin kaviteyi bozan büyük myomlar

7.Bakır alerjisi

8.Wilson hastalığı

 

RÄ°A’nın Avantajları:

• Geri dönebilen, uzun süreli bir yöntem olması

• Etki oranı çok yüksektir

• Maliyeti uzun süreli diÄŸer yöntemlere nazaran çok düşüktür

• Acil korunma amaçlı kullanılabilir

• Etkisi takılmasıyla baÅŸlar, çıkarılmasıyla son bulur

 

RÄ°A’nın Dezavantajları:

• Kondom v.b. gibi kendi başınıza takmanız mümkün deÄŸildir, yalnızca deneyimli uzmanlar tarafından takılmalıdır

• Yine prezervatifte olduÄŸu gibi cinsel yollarla bulaÅŸan hastalıklara karşı koruma saÄŸlamaz

• Kanamalarda düzensizlik meydana getirebilir

• Uygulanması diÄŸer metodlara göre daha zahmetlidir

PREZERVATİF (Kondom, Kılıf, Kaput):  

Doğru ve sorunsuz kullanıldığında ilişkide %97 oranında koruma sağlar. Gebeliği önleyici özelliğinin haricinde cinsel yolla bulaşan hastalıkların bazılarına(HIV/AIDS, HEPATİT-B, FRENGİ, BEL SOĞUKLUĞU, KLAMİDYA GİBİ) ve PID e karşı koruma saglar.

PREZERVATÄ°F NASIL TAKILIR?

 

- Her ilişkide yeni bir prezervatif (kondom) kullanılmalıdır.

- Prezervatif (kondom) sertleşmiş penise, partnerin cinsel bölgelerine temas etmeden önce tekılmalıdır. Ucundaki hazne için ufak bir boşluk bırakılır.

- İlişki sonunda penisi geri çekeren kondom çevresinden tutularak çıkarılmalıdır.

- Prezervatifi kayganlaÅŸtırmak için yaÄŸ, krem gibi maddelerle asla kullanmamak gerekir. Bu ürünler prezervatif’i eritip yırtılmasına, patlamasına neden olabilir.

- Kondomu evinizin karanlık, serin ve rutubetsiz ortamlarında saklayınız.

DÄ°YAFRAM:

 

bkz: diyaframın yerleştirilmesi

Avantajları:
- Cinsel ilişki sırasında kullanılması ve ilişki haricinde vücudu etkilememesi
- Adet kanamaları sırasındada kadınların kullanabilmesi
- Tekrar tekrar yıkanıp kullanıldığı zaman 1 ile 2 yıl arası kullanılabilir.

Dezavantajları:
- Cinsen ilişkiden önce yerleştirilmesi ve en geç 6 saat sonra çıkartılması gerekir. İlişkiden 24 saat önce takılabilir.
- Kimi kadınlar diyaframı yerleştirmekte zorlanabilir.
- Lastik alerjisi olanlar için sorunlar yaratabilir.
- Çok sık kullanıldığında sistit denilen idrar yolu enfeksiyonuna neden olabilir.

Servikal başlık: Diaframdan daha küçüktür.tam serviks(rahim ağzı) üzerine oturur ve 72 saat kalabilir.

Spermisid (sperm yok ediciler): Kadının vajinasına konularak uygulanan jel, fitil ve köpüren tabletlerdir. Tabletlerin erimesi için cinsel ilişkiden 30 dakika önce vajinanın derinine uygulanmaları gerekir. Etkisini tam gösterebilmesi için cinsel ilişkiden sonra da en az 6 saat vajina yıkanmamalıdır. Anne sütünü etkilemediği için emziren kadınlar da kullanabilir.

1.Bazal vücut ısısı yöntemi: Ovulasyondan (yumurtlamdan) sonra vücut ısısı 0.2-0.5 derece yükselir.

2.Takvim yöntemi (Opino-Kranus): Ovulasyonun bir sonraki mensturasyondan (adet=mens=regl) 14 gün önce oldugu varsayılır ve adeti takip eden 14-21. günlerde ilişkiye girilmez. Bilinen en eski yöntemlerden biridir ancak koruyuculuğu diğer yöntemlere göre oldukca düşüktür.

Örnek olarak vermek gerekirse doÄŸum kontrol hapı kullanan 1000 (bin) kadından bir sene içinde yanlızca birinde gebelik oluÅŸurken, takvim yöntemiyle korunan 100 (yüz) kadından bir sene içinde ortalama 25′inde gebelik oluÅŸmaktadır!

3.Mukus yöntemi (Billings): Servikal mukusa göre riskli günler belirlenir.

4.Coitus interruptus (Geri çekme metodu): Cinsel ilişki sırasında, boşalma olmadan önce, erkeğin penisini kadının vajinasından çıkararak dışarıya boşalmasıdır. Etkililiği tamamen kullanıcıya bağlıdır, her çift başarıyla uygulayamaz. Bu yöntemin doğru uygulanabilmesi ve cinsel ilişkinin olumsuz etkilenmemesi için iki tarafında bu konuda istekli ve kesin kararlı olması gerekir.

5.Emzirme: Dogumu takip eden ilk 6 ayda anne amenoreik (adet görmüyorsa) ise ve bebeğini sadece anne sütü ile sık aralarla, günde toplam en az 60 dakika süreyle emzirerek besliyorsa, annede yumurtlama gerçekleşmeyebilir. Bu durumda cinsel ilişki olsa dahi gebelik oluşmaz. Doğumdan 6 ay sonra emziren kadınların %20 de ader görmeseler bile ovulasyon(yumurtlama)olur.Doğumdan sonra emzirmeyen annelerde ise yumurtlama en erken 6. haftasında başlar.